Autor: Anna Łabuz-Błaszczak
Diagnoza ADHD początkowo związana była głównie z chłopcami, u których zauważano intensywną nadpobudliwość ruchową. Obecnie wiemy, że ADHD, czyli zespół deficytu uwagi z nadaktywnością dotyczy obu płci i może przybiera różne formy. Jedną z nich jest ADD (attention deficit disorder), czyli zespół deficytu uwagi lub, inaczej stosowane w obecnej terminologii, ADHD z dominującym deficytem uwagi. Dzięki większej otwartości diagnostycznej, znacznie łatwiej jest dobrać odpowiednią metodę pracy w terapii trudności związanych z ADHD. Z pewnością, jest to jeden z czynników, które pozytywnie wpływają na cały proces, bo wiadomo z czym pracujemy, ale też jak pracować, aby cały proces terapeutyczny był jak najbardziej skuteczny.
ADD – co oznacza ten termin?
ADD (attention deficit disorder) – zespół deficytu uwagi wciąż jest używany jako opis jednego z typów ADHD, chociaż teoretycznie nie do końca jest to już aktualne i poprawne. Mimo to, w pewien sposób nazewnictwo to weszło już do powszechnego użytkowania również w gabinetach terapeutycznych. Z technicznego punktu widzenia, bardziej poprawnym będzie pojęcie “ADHD z dominującym deficytem uwagi”. Ten typ charakteryzuje się, czasem, nawet zbyt małym pobudzeniem, co przecież w znaczeniu potocznym wcale nie kojarzy się z “typowym ADHD”! Osoby, których dotyka ten typ zaburzenia często się rozkojarzają, prokrastynują, trudno jest im się zmobilizować do działania. Cechuje je również częste zapominanie, czy niemożność regulacji własnych emocji.
ADD a ADHD
Wiele osób zastanawia się, jak odróżnić ADD od ADHD. Jak już wiadomo, zespół deficytu uwagi jest jednym z jego podtypów. Poza nim wyróżnia się jeszcze:
- ADHD z przewagą nadaktywności (nadpobudliwości psychoruchowej)/ impulsywności, w którym dominującymi są objawy takie jak: nadmierne pobudzenie, podczas którego niezwykle trudno jest wyhamować. I tutaj występują problemy z koncentracją uwagi, jednak u osób, u których zdiagnozowano nadmierną aktywność szczególnie zauważalna jest właśnie ta ruchliwość – nie mogą one “usiedzieć w miejscu”, muszą być ciągle w ruchu, ale też dużo mówią, czy impulsywnie reagują/ działają. Jest to typ, który częściej diagnozuje się u mężczyzn.
- Typ mieszany, w którym wyraźnie można dostrzec przenikanie się deficytu uwagi z nadpobudliwością ruchową. Z jednej strony osoby te doświadczają niemożności skoncentrowania się, czasem poczucia wycofania, czy niewystarczającego pobudzenia, z drugiej zaś bywają gadatliwe, są momenty, w których “wszędzie ich pełno”, mają tendencję do przerywania innym podczas rozmowy, czy impulsywnych zachowań.
Przeczytaj także: ADHD w łóżku – jak neuroróżnorodność wpływa na seksualność?
ADD – zaburzenia koncentracji uwagi: przyczyny
Naukowcy podkreślają, że każdy z typów ADHD posiada czynnik wspólny, jakim są zaburzenia neurochemii w mózgu. Skutkuje to nieco innym przetwarzaniem bodźców, a co za tym idzie – zachowaniami osoby, która zmaga się z tym zaburzeniem. Wśród przyczyn wymienia się:
- zmianę funkcjonowania w czołowej części mózgu,
- zmianę funkcjonowania w obszarach: jądra ogoniastego, jądra półleżącego, ciała migdałowatego, skorupy i hipokampu, które to odpowiadają za regulację emocji i motywacji,
- zaburzenia w obszarze neuroprzekaźników, które odpowiadają za przetwarzanie bodźców i doświadczenia sensoryczne,
- zaburzenia neuroprzekaźnika – noradrenaliny, co wpływa na koncentrację, zapamiętywanie, pobudzenie, czy poziom lęku,
- zaburzenia neuroprzekaźnika – dopaminy, co zaburza proces planowania, jasnego myślenia, ale też wpływa na nastrój,
- niedostateczne ukrwienie niektórych części mózgu, co wpływa na dostarczanie mniejszej ilości glukozy do ważnych części mózgu, a konsekwencją tego jest mniejsza ilość energii lub nawet jej brak.
Warto podkreślić, że ADHD, jak dowodzą badania, jest zaburzeniem uwarunkowanym genetycznie, dziedzicznym – jeśli u któregoś z rodziców występuje ADHD, jest wielce prawdopodobne, że zaburzenie to zostanie “odziedziczone” przez dzieci.
ADD –zaburzenia koncentracji uwagi objawy u dorosłych
ADHD znacznie częściej diagnozuje się u mężczyzn – nawet 3-4 razy częściej u dzieci, u osób dorosłych ta różnica jest mniejsza, chociaż wciąż z przewagą diagnozy u mężczyzn. Jednak coraz częściej pojawiają się głosy, że kobiety są “niedodiagnozowane” – ze względu na większą umiejętność maskowania objawów. Jednak zwraca się uwagę na to, że u kobiet, jeśli pojawia się diagnoza to właśnie w kierunku ADD jest tą najczęstszą. Zanim to jednak nastąpi, kobiety często mierzą się z diagnozą depresji, zaburzeń lękowych, czy wypalenia, które tak naprawdę są pochodnymi niezdiagnozowanego ADHD.
Diagnostyka ADD – jak rozpoznaje się zaburzenie?
Rozpoznanie ADD odbywa się przy współpracy lekarza psychiatrii oraz psychologa – specjalistów od zdrowia psychicznego. Jest oparta na wynikach testów w kierunku ADHD, a także wywiadu pogłębiającego informacje. Jest to proces wieloetapowy: najpierw przeprowadza się konsultacje i wywiady z Klientami, następnie osoba badana uzupełnia testy, których wyniki jednocześnie mogą wskazywać na zaburzenia współistniejące. Lekarz może również zlecić badania krwi, w celu wykluczenia wszelkich, możliwie występujących niedoborów, które mogą wpływać na gorsze samopoczucie, czy trudności poznawcze. Po zakończonym procesie następuje etap omówienia wyników i diagnozy. Czasem koniecznym jest włączenie członków rodziny w procesie diagnozy, szczególnie na etapie testów.
ADD – zaburzenia koncentracji i uwagi: leczenie
Leczenie ADD może opierać się na 3 filarach:
- psychoedukacji w celu wytłumaczenia mechanizmów ADHD i pomocy w zrozumieniu występujących objawów. Ten proces obejmuje także etap poznawania strategii radzenia sobie i dostosowania dostępnych narzędzi do własnych możliwości,
- terapii (często zaleca się terapię poznawczo – behawioralną), dzięki której Klienci mają możliwość pogłębienia znajomości technik radzenia sobie z trudnościami ADD, a także uzyskanie większego wglądu w siebie w celu zmiany schematów działania, czy przekonań, które czasem mogą utrudniać funkcjonowanie,
- farmakoterapii, która nie jest obowiązkowa, ale może być wskazana. Warto pamiętać o tym, że leki, pomimo nazewnictwa, same w sobie nie “leczą” ADHD, a raczej poprawiają działanie neuroprzekaźników, co realnie przekłada się na lepszą jakość życia i skuteczniejsze funkcjonowanie na co dzień. Leki dobiera lekarz psychiatra – zarówno rodzaj, jak i dawkę leku.
Każda z opisanych metod, w przypadku wystąpienia ADD, może być skuteczna pojedynczo – nie jest koniecznym korzystanie z wszystkich metod jednocześnie, chyba że istnieje taka potrzeba.
Przeczytaj także: ADHD – jak leczyć zespół nadpobudliwości psychoruchowej?
ADD – jak sobie radzić?
ADD jest zaburzeniem złożonym, które wpływa na każdy aspekt życia, w szczególności procesy poznawcze, organizację zadań i ogólne pogorszenie jakości życia. Często wpływ ten jest bardzo subtelny, choć przewlekły, dlatego trudno jest od razu zauważyć objawy, co wydłuża czas diagnozy. Oczywiście, taki sposób funkcjonowania może długofalowo wpływać na pogorszenie się samooceny, jednak warto pamiętać, że osoby z ADD często wyróżniają się swoją kreatywnością, nieszablonowym podejściem do tematów, czy wysoką empatią. To, co można zrobić dla siebie, aby poprawić komfort swojego życia z ADD to:
- Monitorowanie siebie, w celu zrozumienia reakcji na poziomie własnego ciała i emocji (Co mnie “odpala”? Co mnie “spina”?),
- Utrzymywanie dobrego samopoczucia, które jest wypadkową monitorowania siebie. Dzięki rozpoznaniu własnych potrzeb możemy podarować sobie to, co jest dla nas niezbędne w danym momencie, np. jedzenie, picie, sen. Czasem to właśnie zaspokojenie potrzeb fizjologicznych już samo w sobie przynosi ulgę,
- Dobre planowanie, szczególnie włączając w plan dnia aktywności, które dają poczucie szczęścia i satysfakcji,
- Rozwijanie umiejętności, które są angażujące, motywujące i przynoszą frajdę,
- Prowadzenie kalendarza (w jakiejkolwiek formie, ważne, aby prowadzić go systematycznie),
- Zapisywanie sobie notatek na samoprzylepnych karteczkach i zostawianie ich w widocznym miejscu, czy też zaznaczanie ważnych rzeczy kolorami,
- Pamiętanie o przerwach w trakcie angażujących zajęć (można nawet ustawić sobie “budzik na przerwę” 🙂),
- Praktykowanie wdzięczności i docenianie się za każde, nawet najmniejsze powodzenie każdego dnia.
Źródła:
- Bernau, S. (2022). ADHD u dorosłych. WAM.
- Frank, M., Solden, S. (2023). Emocjonalne wsparcie dla kobiet z ADHD. Feeria.
- Grzywacz, K. (2025). ADHD. Jak sobie z nim radzić. WAM.
- Holt, E. (2023). ADHD&Focus. Eric Holt
